มลพิษทางอากาศกับระบบทางเดินหายใจ

ทุกวันนี้อากาศในบ้านเรามีปริมาณฝุ่นและก๊าซพิษเพิ่มขึ้นกว่าแต่ก่อนมาก ปัจจัยสำคัญ ก็คือ
ควันพิษจากท่อไอเสียรถยนต์ และควันพิษจากโรงงานอุตสาหกรรม ซึ่งเกิดจากการเผาไหม้
เชื้อเพลิง พวกน้ำมัน หรือถ่านหิน และสารเคมีต่างๆ นอกจากนี้ยังมีพวกฝุ่นจากการก่อสร้าง

ความจริงมนุษย์เรารู้ว่าฝุ่นและควันพิษ   มีผลเสียต่อระบบทางเดินหายใจมาตั้งแต่สมัยพระเจ้า
ริชาร์ดที่ 3 ของอังกฤษ ในช่วงปี  คศ. 1377-1399  มีการกำหนดระเบียบกฎเกณฑ์การใช้ถ่าน
หินเพื่อรักษาสภาพแวดล้อมในโลกเราได้ประสบปัญหามลภาวะทางอากาศอย่างรุนแรงหลายครั้ง
เช่น   ปี คศ.1930 ที่เบลเยี่ยม, ปี คศ.1948 ที่เพนซิลวาเนีย    และ ปี คศ.1952 ที่กรุงลอน
ดอน   ทำให้มีผู้ป่วยตายเป็นจำนวนมาก  หลังจากนั้นจึงมีผู้ให้ความสนใจและหาวิธีป้องกัน
อันตรายจากมลพิษทางอากาศอย่างจริงจัง

มลพิษทางอากาศ แบ่งเป็น 3 ประเภทใหญ่ๆ คือ

1. อนุภาคฝุ่นและก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์
2. ก๊าซไนโตรเจนไดออกไซด์ และโอโซน ซึ่งเป็นสารเกิดจากปฏิกิริยากับแสงแดด
3. อื่นๆ

ในข้อแรก จะเป็นผลพวงมาจากโรงงานอุตสาหกรรม โดยเฉพาะที่ใช้เชื้อเพลิงจากฟอสซิล
ได้แก่ พวกถ่านหินน้ำมันดิบ ส่วนในข้อสอง จะมาจากการเผาไหม้ของเครื่องยนต์ เช่น จาก
รถยนต์ และก๊าซเหล่านั้นไปทำปฏิกิริยากับแสงแดด นอกจากนั้นยังมีพวกก๊าซคาร์บอนมอ
นอกไซด์จากการเผาไหม้ของเครื่องยนต์ ที่ไม่สมบูรณ์ และก๊าซไฮโดรคาร์บอน ซึ่งอาจเป็นตัว
การของการเกิดมะเร็ง

อนุภาคฝุ่นที่มีผลต่อระบบทางเดินหายใจ  ส่วนใหญ่จะมีขนาด 1-10 ไมครอน ขนาดที่ใหญ่
กว่านี้จะถูกจับไว้โดยขนที่จมูก ไม่ผ่านลงไปที่ระบบทางเดินหายใจส่วนล่าง ส่วนฝุ่นที่มีขนาด
เล็กกว่า 0.5 ไมครอน เมื่อผ่านเข้าไปที่ระบบทางเดินหายใจส่วนล่างแล้วก็จะถูกหายใจออกมา
มีส่วนน้อยที่จะคงค้างอยู่ในถุงลม ปกติฝุ่น ที่หลุดเข้าไปในหลอดลม   ร่างกายจะพยายามกำจัด
ออกโดยขนเล็กๆ ที่อยู่ที่หลอดลมพยายามที่จะกวาดเอาฝุ่นขึ้นมา ส่วนที่เข้าไปในถุงลมจะถูก
กำจัดโดยเซลล์ของร่างกายชนิดหนึ่ง เรียกว่า แมคโดฟาจ  แต่ในคนที่เป็นโรคถุงลมโป่งพอง
หรือหลอดลมอักเสบเรื้อรัง   กลไกการต่อต้านสิ่งแปลกปลอมที่เข้าร่างกายจะไม่เหมือนปกติ
ทำให้โอกาสเกิดอาการผิดปกติได้มากกว่าในคนที่สุขภาพดี

ฝุ่น ก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ,ไนโตรเจนไดออกไซด์ และโอโซน  มีผลเสียต่อระบบทางเดิน
หายใจ  ทำให้เกิดอาการ แสบจมูก ไอ แน่นหน้าอก สมรรถภาพปอดลดลง และทำให้เกิดหลอด
ลมตีบได้  โดยเฉพาะในคนที่เป็นโรค หอบหืด ถุงลมโป่งพอง หรือ หลอดลมอักเสบเรื้อรัง ผล
กระทบต่อสุขภาพจะเกิดได้บ่อยกว่าในคนสูงอายุ เด็กเล็ก และคนที่มีโรคปอด หรือโรคหัวใจอยู่
เดิม  นอกจากนี้ยังพบว่าอัตราการติดเชื้อทางเดินหายใจในเด็กจะเพิ่มขึ้นในเมืองใหญ่ที่มีฝุ่นและ
ควันพิษมาก     โดยทั่วไปปริมาณความเข้มข้นของอนุภาคฝุ่นหรือควันพิษมีปะปนอยู่แล้วใน
อากาศในปริมาณเล็กน้อย ไม่ก่อให้เกิดอันตรายใดๆ   แต่ถ้าหากเกิดในปริมาณสูงมากขึ้น
โดยเฉพาะในสภาวะที่อากาศนิ่ง ไม่ถ่ายเท ก็จะเกิดผลกระทบต่อสุขภาพได้มากขึ้น    นอกจากนี้
การออกกำลังกายก็ทำให้มีโอกาสได้รับก๊าซพิษมากขึ้น  เพราะว่าก๊าซพิษส่วนหนึ่งจะไม่ถูกกรอง
โดยจมูก แต่จะเข้าทางปากและลงไปสู่หลอดลมส่วนล่างได้ง่ายและมีปริมาณมากขึ้น

ปัญหาที่อาจจะมองข้ามไป คือ ภาวะมลพิษทางอากาศ ไม่ได้เกิดเฉพาะในที่กลางแจ้งเท่านั้น แม้
ในบ้านเรือนก็มีโอกาสเกิดได้ เช่น จากการใช้เตาอบ เตาแก๊ส ในที่อากาศถ่ายเทไม่ดี หรือ พิษ
จากควันบุหรี่ที่ผู้อื่นสูบ เป็นต้น

การป้องกันในแง่ส่วนบุคคล  คือ การหลีกเลี่ยงเข้าไปในบริเวณที่มีการจราจรแออัด หรือเขตโรง
งานอุตสาหกรรม ไม่ออกกำลังกายกลางแจ้งในบริเวณที่มีฝุ่นหรือควันพิษจำนวนมาก การสวม
หน้ากากเพื่อป้องกันฝุ่นละอองช่วยได้ไม่มาก เพราะอนุภาคมีขนาดเล็ก สามารถเล็ดลอดผ่าน
หน้ากากได้ ความจริงสิ่งสำคัญ คือ แก้ที่ตัวต้นเหตุ ได้แก่ มีมาตรการควบคุมควันและก๊าซพิษ
ที่ปล่อยจากโรงงานอุตสาหกรรมให้มีระดับที่ปลอดภัย ไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ การควบคุม
ควันเสียจากรถยนต์ ตลอดจนการคุมตัวตึกในบริเวณที่มีการก่อสร้างอาคาร เป็นต้น

อ่านเรื่องนี้จบ  ท่านผู้อ่านก็ไม่ต้องกังวลกับมันมากนัก  เพราะว่าเขม่าควันพิษที่พัดมาจาก
อินโดนีเซียจากไฟไหม้ป่ามายังภาคใต้ของประเทศเรา  ก็เริ่มเบาบางลงแล้ว  ประกอบกับทาง
ราชการก็มีมาตรการกำจัดควันดำจากเครื่องยนต์ และควันพิษจากโรงผลิตไฟฟ้าที่แม่เมาะ
ที่ทำกันอย่างจริงจังมากขึ้น

ข้อมูลจากบทความสุขภาพ วารสารเก้าทันโรค โรงพยาบาลพระรามเก้า